Trong nhiều năm qua, bổ sung DHA thường được quảng bá như một phương pháp giúp phát triển trí não của trẻ. Vì vậy, nhiều phụ huynh tin rằng bổ sung DHA sẽ giúp trẻ thông minh hơn hoặc làm tăng chỉ số IQ của trẻ.
Tuy nhiên, khi xem xét các bằng chứng khoa học hiện nay, câu trả lời không hoàn toàn đơn giản. Bài viết này giúp cha mẹ phân biệt giữa vai trò sinh học của DHA trong não bộ và tác động thực tế của việc bổ sung DHA lên trí thông minh của trẻ.
Tại sao có niềm tin rằng bổ sung DHA giúp trẻ thông minh?
DHA (docosahexaenoic acid) là một axit béo omega-3 chuỗi dài và là một trong những thành phần cấu trúc quan trọng của não và võng mạc. Sở dĩ người ta tin rằng DHA giúp trẻ thông minh là do nó được tìm thấy nhiều trong não bộ. Các nghiên cứu cho thấy, DHA chiếm hơn 93% lượng chất béo Omega-3 trong não và võng mạc, chiếm khoảng 7% tổng lượng chất béo trong não người.
Trong giai đoạn phát triển sớm, DHA tham gia vào:
- cấu trúc màng tế bào thần kinh
- sự linh hoạt của màng tế bào
- truyền tín hiệu thần kinh
- hình thành kết nối giữa các tế bào não
Nhờ đó, DHA có thể hỗ trợ các quá trình học tập và ghi nhớ thông qua việc duy trì tính linh hoạt của màng tế bào thần kinh (Cao D et al., 2009).
Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu là việc hỗ trợ cấu trúc não không đồng nghĩa trực tiếp với việc làm tăng trí thông minh.
Khoa học kết luận như thế nào về tác dụng của việc bổ sung DHA?
Một tổng quan khoa học cho thấy bằng chứng mạnh nhất của DHA ở trẻ sơ sinh liên quan đến cải thiện chức năng thị giác, trong khi ảnh hưởng lên nhận thức thường nhẹ hơn hoặc không đồng nhất (Lauritzen L et al., 2016). Điều này là dễ hiểu vì DHA là thành phần chính của các tế bào cảm thụ ánh sáng trong võng mạc. Trẻ có mức DHA đầy đủ thường có độ sắc nét thị giác tốt hơn so với trẻ thiếu DHA.
Điều này cho thấy DHA đóng vai trò quan trọng trong phát triển thần kinh, nhưng không phải là “chìa khóa duy nhất” quyết định trí thông minh.
Não bộ có phải chỉ cần bổ sung DHA là đủ?
Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tự nhiên tốt nhất cho trẻ luôn chứa nhiều loại axit béo omega-3 khác nhau như: DHA,EPA,DPA…. chứng tỏ vai trò quan trọng của sự cân bằng các acid béo chứ không phải chỉ cần bổ sung DHA
Các nghiên cứu về thành phần sữa mẹ trên toàn thế giới cũng đều cho thấy DHA và EPA luôn thường xuất hiện cùng nhau (Brenna JT et al., 2007) với tỉ lệ DHA:EPA phổ biến nhất là 4:1
DHA chủ yếu tham gia vào cấu trúc tế bào thần kinh, trong khi EPA đóng vai trò điều hòa viêm và hỗ trợ môi trường sinh học của não.
Nếu phản ứng viêm trong cơ thể không được kiểm soát tốt, quá trình phát triển não có thể bị ảnh hưởng tiêu cực (Bilbo SD & Schwarz JM, 2009) ngay cả khi DHA hiện diện đầy đủ
Ảnh hưởng của viêm tới sự phát triển não bộ đọc tại đây
Bổ sung DHA không thể thay thế các yếu tố phát triển trí tuệ khác
Ngay cả khi trẻ được cung cấp đầy đủ DHA, trí thông minh vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, có thể kể đến như:
- Yếu tố di truyền: đóng vai trò quan trọng trong khả năng nhận thức của trẻ.
- Yếu tố môi trường: trẻ được tương tác nhiều với cha mẹ, được đọc sách, chơi trò chơi tư duy và khám phá môi trường thường phát triển nhận thức tốt hơn.
- Dinh dưỡng tổng thể: ngoài DHA, não bộ cần nhiều Omega 3 khác như EPA, DPA, ALA…. cũng nhu các dưỡng chất khác như Sắt, Iod, Choline,Vtamin B12, Kẽm…
- Giấc ngủ: phản ảnh khả năng điều hòa cảm xúc cũng như sự cân bằng chất hormon
Bổ sung DHA đúng cách nên được hiểu như thế nào?
Dựa trên bằng chứng khoa học hiện nay, bổ sung DHA nên được xem là một phần của dinh dưỡng phát triển não bộ, chứ không phải là giải pháp duy nhất giúp trẻ thông minh hơn.
Việc cung cấp đủ DHA trong thai kỳ, giai đoạn cho con bú mẹ và những năm đầu đời có thể giúp:
- hỗ trợ phát triển cấu trúc não
- cải thiện phát triển thị giác
- tạo nền tảng cho sự phát triển nhận thức
Lưu ý, trong giai đoạn sớm sau sinh,không được bú mẹ thì sữa công thức là nguồn omega 3 chủ yếu của trẻ. Sữa công thức hiện nay có đáp ứng được đẩy đủ Omega3 không, mơi ba mẹ đọc thêm tại đây
Nhưng để tối ưu hóa sự phát triển trí tuệ của trẻ, cần kết hợp nhiều yếu tố khác như dinh dưỡng cân bằng, môi trường học tập tích cực và sự chăm sóc từ gia đình.
Kết luận
Bổ sung DHA đóng vai trò quan trọng trong phát triển não và thị giác của trẻ, đặc biệt trong giai đoạn đầu đời. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy bổ sung DHA không trực tiếp làm tăng chỉ số IQ hay đảm bảo trẻ sẽ thông minh hơn.
Trí thông minh của trẻ là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều yếu tố: dinh dưỡng, di truyền, môi trường và trải nghiệm học tập.
Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào DHA, phụ huynh nên đảm bảo trẻ được cung cấp một chế độ dinh dưỡng cân bằng với nhiều dưỡng chất hỗ trợ phát triển não, bao gồm cả DHA và EPA.
Để hiểu rõ hơn về vai trò quan trọng của EPA trong phát triển não và hành vi của trẻ, bạn có thể đọc thêm tại đây
