Bệnh sởi là một trong những bệnh nhiễm vi rút nguy hiểm và phổ biến ở trẻ em. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ và cách phòng ngừa sẽ giúp bố mẹ có thể bảo vệ con mình một cách tốt nhất.
Bệnh sởi ở trẻ em là gì?
Bệnh sởi (Measles/Rubeola), là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra. Đây là một căn bệnh có khả năng lây lan rất cao và có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính có khoảng 136.000 người đã tử vong vì bệnh sởi trong năm 2022, trong đó phần lớn là trẻ em dưới 5 tuổi [1]. Mặc dù phần lớn trẻ em mắc bệnh sởi có thể hồi phục hoàn toàn, nhưng nếu không điều trị kịp thời, sởi có thể dẫn đến tử vong nếu xuất hiện các biến chứng, chẳng hạn như viêm não.
Nguyên nhân khiến bệnh sởi lây lan nhanh chóng
Bệnh sởi rất dễ lây lan là do virus thuộc nhóm Morbillivirus trong họ Paramyxoviridae. Đây là một loại virus gây bệnh có khả năng tồn tại lâu trong không khí và trên các bề mặt. Khi một người mắc bệnh sởi hắt hơi hoặc ho, virus có thể phát tán trong không khí và lây nhiễm cho người khác.
Do hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu, khi bị lây nhiễm virus sởi, khả năng miễn dịch của trẻ có thể suy giảm nhanh chóng, làm bệnh tiến triển nặng hơn trong thời gian ngắn.
Đặc biệt trong những môi trường đông đúc như nhà trẻ, trường học, nơi nhiều trẻ chưa được tiêm vắc xin hoặc không có biện pháp phòng ngừa hiệu quả, có thể làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh.
Virus sởi có khả năng lây nhiễm từ khoảng 4 ngày trước khi phát ban cho đến 4 ngày sau khi các dấu hiệu phát ban bắt đầu xuất hiện [2]. Trong một số trường hợp người bệnh không có dấu hiệu phát ban. Bệnh còn có thể lây truyền do nhiều yếu tố như:
- Dùng chung thức ăn hoặc đồ uống với người mắc bệnh sởi.
- Hôn hoặc tiếp xúc gần với người bị bệnh sởi.
- Tiếp xúc với các bề mặt nhiễm virus như tay nắm cửa, đồ chơi.
- Lây truyền từ mẹ sang con trong thời kỳ mang thai hoặc trong thời gian cho con bú.
Dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Sau khoảng 8-12 ngày tiếp xúc với virus, trẻ sẽ bắt đầu xuất hiện những triệu chứng đầu tiên như:
- Ho khan.
- Trẻ bị khàn tiếng.
- Sốt cao.
- Sổ mũi.
- Bỏ bú, biếng ăn.
- Viêm kết mạc (mắt đỏ, chảy nước mắt).
- Mệt mỏi, lờ đờ.
Sau khoảng 2-3 ngày từ khi các triệu chứng đầu tiên xuất hiện, trẻ sẽ mọc các đốm đầu trắng trong miệng (đốm Koplik). Đây chính là biểu hiện điển hình ở trẻ mắc bệnh sởi.
Khoảng 3-5 ngày sau đó, nốt phát ban sởi sẽ bắt đầu xuất hiện với những đốm đỏ phẳng ở vùng mặt. Sau đó, các đốm đỏ dần lan xuống cổ, thân, cánh tay, chân và bàn chân. Trong trường hợp trẻ bị sốt, nhiệt độ cơ thể có thể lên đến 40°C [3].
Nếu không điều trị kịp thời, bệnh sởi ở trẻ có thể xảy ra các biến chứng như: [4]
- Tiêu chảy.
- Nhiễm trùng tai.
- Viêm phổi.
- Viêm não (nguyên nhân phổ biến dẫn đến tử vong).
>> Xem thêm: Mách mẹ 5 cách hạ sốt cho trẻ sơ sinh 2 tháng tuổi đơn giản
Phân biệt dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ với thuỷ đậu và bệnh sốt phát ban
Sốt phát ban, bệnh sởi và thuỷ đậu dễ bị nhầm lẫn do triệu chứng ban đầu tương tự nhau. Để phân biệt, hãy tham khảo bảng thông tin sau:
| Bệnh sởi | Bệnh thuỷ đậu | Bệnh sốt phát ban | |
| Các triệu chứng điển hình | Sốt cao, ho khan, sổ mũ. | Sốt nhẹ, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi. | Sốt cao đột ngột, viêm họng, bú kém. |
| Dấu hiệu phát ban | Phát ban đốm đỏ nhỏ, bắt đầu từ mặt và lan dần xuống toàn cơ thể.
|
Phát ban dạng mụn nước đỏ, sau đó trở thành mụn nước gây ngứa, bao gồm cả miệng và da đầu. | Phát ban da có màu đỏ nhạt, thường xuất hiện sau sốt. |
| Đốm Koplik | Có đốm Koplik (đốm trắng nhỏ trên niêm mạc miệng). | Không có đốm Koplik. | Không có đốm Koplik. |
| Thời gian lây nhiễm | Từ 4 ngày trước khi phát ban đến 4 ngày sau khi phát ban. | Từ 1-2 ngày trước khi phát ban đến khi tất cả mụn nước đã khô. | Từ 2-3 ngày trước khi phát ban đến khi phát ban biến mất. |
| Biến chứng thường gặp | Viêm phổi, viêm não, tiêu chảy. | Nhiễm trùng da, viêm phổi, viêm não. | Thường nhẹ, nhưng có thể gây sốt kéo dài và tiêu chảy. |
Khi nào cần đưa trẻ mắc bệnh sởi đến cơ sở y tế?
Trong các trường hợp sau, bố mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay: [5]
- Trẻ dưới 1 tuổi đã tiếp xúc với người mắc bệnh sởi hoặc có các các dấu hiệu nghi ngờ bệnh sởi.
- Sốt cao không thuyên giảm.
- Khó thở hoặc thở khò khè.
- Khả năng bú kém.
- Trẻ tiểu ít hơn bình thường hoặc tã ít ướt hơn.
Hướng dẫn cách chăm sóc trẻ bị bệnh sởi tại nhà
Hầu hết trẻ em mắc bệnh sởi có thể được điều trị tại nhà sau khi đã thăm khám bác sĩ. Vì sởi do virus gây ra, nên thuốc kháng sinh không có tác dụng chữa trị.
Để giúp con mau chóng khỏi bệnh, bố mẹ nên thực hiện các biện pháp sau:
- Đảm bảo rằng trẻ ngủ đủ giấc, uống đủ nước.
- Dùng nước ấm để vệ sinh cơ thể trẻ để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng da.
- Tránh mặc cho trẻ những bộ đồ quá kín hoặc quá dày để không cản trở việc hạ sốt.
- Bổ sung thực phẩm dễ tiêu hóa, đặc biệt là chất xơ, vitamin và khoáng chất.
- Nếu trẻ còn bú mẹ, hãy tiếp tục cho trẻ bú. Đối với trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên, kết hợp chế độ ăn bổ sung hợp lý để đảm bảo trẻ nhận đủ dinh dưỡng.
- Rửa tay kỹ lưỡng sau khi tiếp xúc với trẻ bị sởi để giảm nguy cơ lây nhiễm.
- Không cho trẻ gãi và cắt móng tay để phòng ngừa tổn thương da.
- Nhỏ mắt cho trẻ bằng nước muối sinh lý 0,9%, 3 lần/ngày để làm sạch mắt và giảm cảm giác khó chịu.
Biện pháp phòng ngừa bệnh sởi cho trẻ
Tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh sởi [7]. Vắc xin sởi thường được tiêm kết hợp với vắc xin quai bị và rubella (MMR) cho trẻ em từ 12-15 tháng tuổi và tiêm nhắc lại khi trẻ 4-6 tuổi.
Đối với trẻ chưa đủ tuổi tiêm vắc xin nhưng phải đi nhà trẻ, nguy cơ lây nhiễm rất cao, vì vậy cần thực hiện các biện pháp sau:
- Tắm rửa và vệ sinh sạch sẽ cho trẻ mỗi ngày.
- Hạn chế cho trẻ chạm tay lên mắt, mũi.
- Tập cho bé thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
- Tăng cường đề kháng cho trẻ qua chế độ dinh dưỡng lành mạnh.
- Thường xuyên vệ sinh và sát khuẩn môi trường sống cùng các vật dụng, đồ chơi của trẻ.
- Để tránh lây lan, tránh cho trẻ tiếp xúc với người mắc bệnh sởi.
Kết luận
Hy vọng rằng qua các dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ mà Little Étoile đã chia sẻ có thể giúp bố mẹ nhanh chóng nhận diện và áp dụng các biện pháp chăm sóc phù hợp cho bé nhanh chóng hồi phục nhé!
*** Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn chính xác, mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc các chuyên gia y tế.
Nguồn tham khảo:
[1] World Health Organization (2024). Measles Information – Signs & Symptoms Measles
[2, 3] Clinical Overview of Measles – CDC. Centers for Disease Control and Prevention
[4] Medically Reviewed (2023). Cleveland Clinic. Measles: Causes, Symptoms, Diagnosis, Treatment & Prevention
[5] NHS (2022). Measles
[6] The Royal Children’s Hospital (2018). Measles
[7] Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Global measles mortality, 2000-2008. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2009 Dec 04;58(47):1321-6.
