Thiếu kẽm ở trẻ em không phải là hiện tượng xa lạ với các bậc cha mẹ có con trong độ tuổi từ 6 -12 tháng. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận ra dấu hiệu trẻ thiếu kẽm và những bệnh lý nguy hiểm tiềm ẩn đằng sau sự thiếu hụt này.
Vai trò của kẽm đối với sự phát triển của trẻ
Kẽm là một vi chất dinh dưỡng vô cùng cần thiết với sức khỏe chúng ta, đặc biệt là sự phát triển của trẻ nhỏ. Hơn nữa, kẽm tham gia vào hoạt động của enzym, giúp sự phân chia tế bào phát triển cơ thể.
Kẽm còn giúp tăng chức năng miễn dịch, điều hòa vị giác, tạo cảm giác ngon miệng, kích thích sự thèm ăn ở trẻ. Chính vì vậy, nếu các cơ quan trong cơ thể trẻ thiếu kẽm sẽ phát sinh các biểu hiện bất thường, ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng phát triển bình thường của trẻ.
Số liệu đáng lo ngại về tình trạng thiếu kẽm ở trẻ em
Theo kết quả của cuộc Tổng điều tra dinh dưỡng toàn quốc của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, trong giai đoạn 2017 – 2020 tỷ lệ thiếu kẽm ở trẻ em từ 6 đến 59 tháng tuổi vẫn còn ở mức 58%. Trong đó, tỷ lệ thiếu kẽm ở trẻ em khu vực miền núi phía Bắc cao nhất chiếm 67,7%. Kế tiếp là Tây Nguyên với 66,6%.
Điều đáng ngạc nhiên là kể cả ở khu vực thành phố, tình trạng thiếu kẽm ở trẻ nhỏ vẫn không được cải thiện suốt từ năm 2015 đến năm 2020. Có tới 49,6% trẻ em khu vực thành phố bị thiếu kẽm trong thời gian dài.
Các chuyên gia dinh dưỡng cho rằng, nếu không có sự can thiệp sớm, tình trạng thiếu kẽm ở trẻ sẽ ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và sự phát triển của nhiều thế hệ [1].
Nguyên nhân khiến trẻ em bị thiếu kẽm
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng thiếu kẽm ở trẻ em. Trong đó, thiếu hụt kẽm trong sữa mẹ là nguyên nhân đầu tiên.
Sữa mẹ giảm hàm lượng kẽm sau 6 tháng
Sữa mẹ cung cấp đủ kẽm cho 4 đến 6 tháng đầu đời nhưng không còn cung cấp đủ lượng kẽm khuyến nghị cho trẻ từ 7 đến 12 tháng. Trong khi đó, nhu cầu kẽm cho cơ thể của bé lại tăng lên. Điều này dẫn đến trẻ bú mẹ hoàn toàn có thể sẽ bị thiếu hụt lượng kẽm cần thiết. Vì vậy, sau 6 tháng tuổi trẻ cần được bổ sung thêm kẽm qua các nguồn thức ăn khác ngoài sữa mẹ [2].
Chế độ ăn thiếu kẽm
Tình trạng thiếu kẽm ở trẻ có thể xảy ra nếu như chế độ ăn không hợp lý. Trẻ cần được cung cấp những bữa ăn đầy đủ các thành phần dinh dưỡng từ thịt, cá, trứng, sữa rau, trái cây…
Trong khi đó, thói quen ăn uống của người châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng thường ăn nhiều ngũ cốc (cơm, các loại cháo và bột). Điều này đã tạo ra hàm lượng phức hợp axit-phytic kẽm trong ruột cao và ức chế sự hấp thụ kẽm ở đường ruột [3].
Thiếu kẽm ở trẻ em do bệnh lý
Trẻ có thể bị thiếu kẽm nếu như mắc hội chứng kém hấp thu, bệnh gan hoặc thận mãn tính. Trẻ ở những vùng nông thôn, miền núi, có điều kiện sinh hoạt khó khăn, thường xuyên mắc bệnh tiêu chảy cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu kẽm [4].
Ngoài ra, một số trẻ bẩm sinh đã mắc bệnh thiếu kẽm. Đây là do vấn đề di truyền hoặc do trẻ bị sinh non có trọng lượng cơ thể thấp, khó hấp thụ chất dinh dưỡng trong quá trình phát triển.
Dấu hiệu thiếu kẽm ở trẻ, mẹ không thể bỏ qua
Bố mẹ có thể phát hiện ra dấu hiệu thiếu kẽm ở trẻ em qua những biểu hiện sau:
- Trẻ ăn không ngon, chán ăn.
- Vùng da dễ bị tổn thường và các giác quan hoạt động kém.
- Trẻ thường bị rối loạn giấc ngủ (khó ngủ về đêm, ngủ ít…).
- Tình trạng tiêu chảy thường xuyên xảy ra, kéo dài và và khó chữa dứt.
- Tăng trưởng chậm, suy dinh dưỡng.
- Tóc và móng yếu, dễ gãy rụng.
- Ngoài ra, dấu hiệu thiếu kẽm của trẻ còn biểu hiện ở các vấn đề về da hay các bệnh nhiễm trùng: phát ban, viêm da, vết thương lâu lành, mệt mỏi, kiệt sức,… [5].
Thiếu hụt kẽm ở trẻ và những bệnh lý tiềm ẩn
Kẽm rất quan trọng để kiểm soát sự phát triển trong các tế bào và mô trên toàn cơ thế. Vì vậy, nếu tình trạng thiếu kẽm không được khắc phục kịp thời, trẻ sẽ bị chậm lớn so với các trẻ cùng tuổi. Từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển chiều cao và cân nặng bình thường ở trẻ.
Tình trạng thiếu kẽm cũng tác động tiêu cực đến sự phát triển trí não của trẻ. Khi đến độ tuổi đi học, thiếu kẽm sẽ khiến trẻ thiếu tập trung, kết quả học tập không tốt.
Hơn nữa, kẽm tham gia vào hàng trăm cơ chế trong hệ thống miễn dịch của trẻ. Tình trạng thiếu kẽm lâu dài ở trẻ cũng làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến trẻ dễ bị ốm, dễ bị vi rút tấn công vào dạ dày và ruột. Nghiêm trọng hơn nữa là làm tái nhiễm các bệnh về gan, hô hấp hoặc đường ruột.
Cách cải thiện tình trạng thiếu kẽm ở trẻ
Theo tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO), nhu cầu kẽm cho trẻ tùy thuộc vào mỗi độ tuổi sau:
- Trẻ sơ sinh dưới 3 tháng: cần 3 mg/ngày.
- Trẻ từ 5 – 12 tháng tuổi: cần 5 – 8 mg/ngày.
- Trẻ từ 1 – 10 tuổi: cần khoảng 10 – 15 mg/ngày.
Nguồn kẽm tốt nhất và dễ hấp thu nhất đối với trẻ dưới 6 tháng chính là sữa mẹ. Đối với trẻ trên 6 tháng tuổi, mẹ cần kết hợp nhiều loại thực phẩm từ 4 nhóm thực phẩm chính trong bữa ăn hàng ngày cho trẻ. Các thực phẩm giàu kẽm nên thêm vào thực đơn ăn dặm cho bé gồm tôm, hàu, cua, thịt bò,… Ngoài ra cần tăng cường các thực phẩm làm tăng khả năng hấp thụ kẽm như rau xanh, hoa quả.
Mẹ cũng có thể bổ sung sữa công thức cho trẻ nếu như nguồn sữa mẹ giảm. Sữa công thức chứa các vitamin và khoáng chất được kiểm soát ở mức độ phù hợp giúp trẻ bổ sung nguồn kẽm hiệu quả hơn.
Kết luận
Nhận diện sớm các dấu hiệu thiếu kẽm ở trẻ sẽ giúp ba mẹ có hướng xử lý kịp thời. Nếu tình trạng thiếu kẽm trở nên nghiêm trọng, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế và tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn cụ thể. Little Étoile hy vọng bé yêu của bạn sẽ luôn nhận được đầy đủ dinh dưỡng cần thiết để phát triển khỏe mạnh và toàn diện nhé!
***Nội dung trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn chính xác, mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa hoặc đưa bé đến khám tại các cơ sở y tế, bệnh viện nhé!
Nguồn tham khảo:
[1] Bộ Y tế công bố kết quả Tổng điểu tra Dinh dưỡng năm 2019-2020
[2] N F Krebs.Zinc transfer to the breastfed infant
[3] J Health Popul Nutr. 2013 Jun; 31(2): 139–149. Zinc Status in South Asian Populations
[4] Caring for kids new to Canada. Zinc Deficiency
[5] Ann Nutr Metab 2013;62(suppl 1):19–29. Nancy F. Kreb. Update on Zinc Deficiency and Excess in Clinical Pediatric Practice
