Trong suốt thai kỳ, một chế độ dinh dưỡng cân đối là yếu tố thiết yếu cho sức khỏe của mẹ và sự phát triển toàn diện của trẻ. Trong đó, mẹ bầu cần chú trọng đặc biệt đến chế độ dinh dưỡng 3 tháng đầu thai kỳ, vì đây là giai đoạn quan trọng cho sự phát triển não bộ của thai nhi.
Dinh dưỡng 3 tháng đầu thai kỳ quan trọng như thế nào?
Các chất dinh dưỡng như axit folic, canxi, sắt, vitamin B6 và B12 là rất quan trọng trong chế độ ăn uống của mẹ bầu. Những chất này không chỉ hỗ trợ sự phát triển toàn diện của thai nhi mà còn giúp giảm nguy cơ dị tật bẩm sinh và sảy thai.
Khi chế độ ăn uống của mẹ thiếu các dưỡng chất này (đặc biệt là axit folic) có thể làm tăng nguy cơ dị dạng ống thần kinh cho trẻ sơ sinh [1]. Từ đó có thể dẫn đến các vấn đề về não và tủy sống khiến chúng không thể thực hiện đúng chức năng của mình. Thậm chí nghiêm trọng hơn, những tác động này có thể đe dọa sự sống còn của thai nhi.
Vì lý do này, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo phụ nữ nên bổ sung 400µg (0,4mg) axit folic trong chế độ ăn hàng ngày. Do đó, axit folic là chất dinh dưỡng quan trọng và cần thiết trong suốt thai kỳ.
Nhu cầu dinh dưỡng của thai phụ trong 3 tháng đầu mang thai
Việc bổ sung các axit béo chuỗi dài (có trong dầu cá), protein, sắt, vitamin nhóm B và vitamin D nhằm đảm bảo các tế bào thần kinh và bộ phân trên cơ thể của thai nhi được phát triển và hoạt động bình thường.
Axit béo chuỗi dài
Các axit béo omega-3 & 6 thiết yếu như axit docosahexaenoic (DHA), axit arachidonic (ARA) và axit eicosapentaenoic (EPA) rất quan trọng cho sự phát triển của não. Trong dầu cá rất giàu những axit béo này. Ngoài ra, dầu thực vật, các loại hạt hoặc quả hạch cũng là những nguồn dự trữ tuyệt vời của các chất dinh dưỡng này.
Trong đó, DHA cần thiết để tạo ra các tế bào não trong thời kỳ mang thai và thiết lập kết nối giữa các tế bào não sau khi sinh. Vì vậy, bổ sung DHA, EPA, ARA trong suốt thai kỳ có liên quan đến kỹ năng giải quyết vấn đề và xử lý thông tin ở trẻ sơ sinh tốt hơn, cũng như cải thiện sự phát triển của não và mắt [2, 3].
Protein
Protein rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển nhanh chóng của các mô bào thai. Ngoài ra, protein còn giúp tăng cường hệ miễn dịch, giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng có thể dẫn đến dị tật thai nhi. Do đó, mẹ bầu nên chú ý bổ sung nhiều thực phẩm giàu protein như cá, đậu, trứng, thịt gà, sữa, thịt bò nạc và thịt heo.
>> Xem thêm: 1000 ngày đầu đời – Dinh dưỡng thiết yếu cho hệ miễn dịch của trẻ
Sắt
Sắt là một chất dinh dưỡng thiết yếu được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm từ chế độ ăn uống. Các loại thực phẩm giàu sắt gồm có loại rau xanh, thịt đỏ và các loại đậu.
Nhiều nghiên cứu đã chứng minh sắt trong chế độ ăn uống giúp cung cấp năng lượng, đồng thời cũng có liên quan đến cơ chế bảo vệ cơ thể chống lại Hội chứng Down [4]. Ngược lại, thiếu sắt (thiếu máu) cho thấy những tác động tiêu cực đến sự phát triển não ở trẻ sơ sinh [5].
Iốt
Thông qua ảnh hưởng của tuyến giáp, iốt trong chế độ ăn có liên quan đến tốc độ phát triển của não, cũng như việc não sử dụng năng lượng. Các nguồn giàu iốt bao gồm hải sản và các sản phẩm từ sữa.
Nếu mẹ bị thiếu hụt i-ốt trong thai kỳ gây những tác động tiêu cực đến sự phát triển thần kinh của thai nhi và trẻ sơ sinh, đặc biệt là trong các hoạt động đánh giá các yếu tố nhận thức như khả năng đọc và chỉ số IQ [6].
Vitamin nhóm B
Vitamin nhóm B là thành phần thiết yếu giúp thai nhi phát triển khỏe mạnh trong thời kỳ mang thai, cũng như hỗ trợ duy trì sức khỏe của bà mẹ.
Các vitamin B tập trung trong hầu hết các loại thực phẩm chủ yếu, như ngũ cốc, các loại đậu, hải sản và thịt. Nhóm vitamin này góp phần vào nhiều hoạt động, từ tham gia vào sự bền vững năng lượng sinh lý đến duy trì sức khỏe tinh thần tốt. Do đó, thiếu hụt vitamin nhóm B thường liên quan đến các vấn đề thai kỳ đối với thai nhi. Dưới đây là bảng tóm tắt những kết quả này.
Bảng 1: Tổng hợp các loại vitamin nhóm B quan trọng đối với sự phát triển của thai nhi
| Vitamin | Ảnh hưởng | Nguồn |
| Thiamine (B1) | Thiếu hụt B1 ở mẹ bầu liên quan đến sự chậm phát triển chung, đặc biệt là sự phát triển thần kinh kém ở trẻ. | [7, 8] |
| Riboflavin (B2) | Có liên quan đến việc cải thiện phát triển của thai nhi. | [9] |
| Niacin (B3) | Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng Niacin có thể ngăn ngừa dị tật bẩm sinh. | [10] |
| Axit pantothenic (B5) | Có thể tăng chiều dài của trẻ sơ sinh. | [11] |
| Pyridoxine (B6) | Cải thiện trọng lượng trẻ sơ sinh để tăng trưởng tốt hơn. | [12] |
| Biotin (B7) | Mặc dù rất khó để bị thiếu B7, nhưng khi mẹ thiếu chất này có thể gây quái thai. | [13] |
| Folate (B9) | Đã được chứng minh có tác dụng làm giảm các khuyết tật ống thần kinh ở trẻ sơ sinh. | [1] |
| Cobalamins (B12) | Thiếu B12 làm tăng nguy cơ khuyết tật ống thần kinh. | [14] |
Vitamin D
Vào những tuần cuối của tam cá nguyệt đầu tiên, khung xương của thai nhi phát triển rất nhanh chóng. Do đó, mẹ bầu cần bổ sung đầy đủ vitamin D để hỗ trợ cơ thể trong việc cung cấp canxi, giúp thai nhi phát triển tốt về kích thước.
Theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, mẹ bầu nên bổ sung khoảng 20 mcg vitamin D mỗi ngày trong suốt thai kỳ [15]. Vitamin D có thể được tìm thấy trong một số thực phẩm như cá béo (cá thu, cá mòi, cá hồi), lòng đỏ trứng, sữa và thực phẩm từ sữa.
>> Xem thêm: 1000 ngày đầu đời – Dinh dưỡng cho trẻ xương chắc khỏe
Choline
Choline là một chất dinh dưỡng thiết yếu giống như axit amin được tìm thấy trong các loại đậu, trái cây, rau và sữa. Đây là chất quan trọng của chế độ ăn uống cân bằng. Choline hoạt động để hỗ trợ tính toàn vẹn của tế bào và là một phần của chất dẫn truyền thần kinh được tìm thấy trong các xung thần kinh [16, 17].
Việc bổ sung choline ở người mẹ cũng có liên quan đến việc điều chỉnh gen gây ra căng thẳng [18]. Cũng như cải thiện sự ức chế của não giúp cải thiện sự chú ý và giảm nguy cơ mắc các bệnh tâm lý như tâm thần phân liệt [19].
Lưu ý về chế độ dinh dưỡng 3 tháng đầu thai kỳ của mẹ bầu
Trong 3 tháng đầu thai kỳ, nhiều thai phụ gặp phải tình trạng ốm nghén, dẫn đến cảm giác ăn uống kém ngon miệng. Vì vậy, trong giai đoạn này, mẹ cần chú ý đến một số điều sau để đảm bảo sức khỏe và sự phát triển tốt nhất cho cả mẹ và bé:
- Nên chia 3 bữa chính thành 6 bữa nhỏ để tránh căng tức hoặc khó tiêu.
- Tránh các thực phẩm nhiều chất béo, có mùi nồng tanh để hạn chế tình trạng nghén.
- Ưu tiên các thực phẩm dễ tiêu như cháo, súp, ngũ cốc, rau xanh, các loại đậu.
- Tuyệt đối không tiêu thụ các loại thực phẩm tái, chưa chín như trứng sống, cá sống…
- Bổ sung 2 lít nước mỗi ngày để duy trì đủ lượng nước trong cơ thể.
Kết luận
Dinh dưỡng 3 tháng đầu thai kỳ là yếu tố quyết định cho quá trình hoàn thiện hệ thần kinh của trẻ đồng thời đảm bảo sức khoẻ tổng thể cho cả mẹ và thai nhi. Little Étoile tin rằng việc xây dựng một chế độ ăn uống khoa học từ sớm không chỉ giúp giảm nguy cơ khuyết tật bẩm sinh mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của trẻ sau này.
*** Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn chính xác, mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc các chuyên gia y tế.
Nguồn tham khảo:
[1] Mills et al. Birth Defects Res A Clin Mol Teratol. 2004 Nov;70(11):844-5. [2] Birch et al. Pediatr Res. 1998 Aug;44(2):201-9. [3] Helland et al. Pediatrics. 2003 Jan;111(1):e39-44. [4] Czeizel et al. Nutrition. 2005 Jun;21(6):698-704; discussion 774. [5] Gambling et al. J Nutr. 2003 May;133(5 Suppl 1):1554S-6S. [6] Bath et al. Lancet. 2013 Jul 27;382(9889):331-7. [7] Heinze et al. Z Ernahrungswiss. 1990 Mar;29(1):39-46. [8] Kloss et al. Biochem Cell Biol. 2018 Apr;96(2):169-177. [9] Badart-Smook et al. J Am Diet Assoc. 1997 Aug;97(8):867-70. [10] Shi et al. N Engl J Med. 2017 Aug 10;377(6):544-552. [11] Lagiou et al. Eur J Nutr. 2005 Feb;44(1):52-9. [12] Dror et al. Paediatr Perinat Epidemiol. 2012 Jul;26 Suppl 1:55-74. [13] J Nutr. 2009 Jan;139(1):154-7. [14] Steen et al. Prenat Diagn. 1998 Jun;18(6):545-55. PMID: 9664599. [15] Cochrane Database Syst Rev. 2019; 2019(7): CD008873. Vitamin D supplementation for women during pregnancy [16] Blusztajn et al. Science. 1983 Aug 12;221(4611):614-20. [17] Annu Rev Nutr. 2006;26:229-50. [18] Jiang et al. FASEB J. 2012 Aug;26(8):3563-74. [19] Ross et al. Am J Psychiatry. 2013 Mar;170(3):290-8.
