Lợi ích của HMO tự nhiên trong sữa mẹ không thể tự động được xem là lợi ích đã được chứng minh của HMO bổ sung vào sữa công thức. Hiện nay, HMO đang là một trong những thành phần được nghiên cứu nhiều trong dinh dưỡng trẻ nhỏ.[1,2]
Muốn biết HMO trong sữa công thức thực sự có tác dụng gì, cần nhìn vào các nghiên cứu lâm sàng trực tiếp trên trẻ.
HMO có tác dụng gì?
Các nghiên cứu về HMO hiện tập trung vào một số tác động chính: điều biến hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ hàng rào bảo vệ đường ruột, tương tác với hệ miễn dịch và mối liên hệ tiềm năng với trục ruột não.[1,2]
Trong đó, tác động lên hệ vi sinh đường ruột có bằng chứng trực tiếp trên trẻ rõ hơn. Với các lợi ích xa hơn như tăng miễn dịch, cải thiện tăng trưởng hay phát triển nhận thức, bằng chứng lâm sàng hiện vẫn còn hạn chế hoặc chưa nhất quán.
HMO có giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột không?
Có bằng chứng cho thấy một số HMO bổ sung vào sữa công thức có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột của trẻ, đặc biệt liên quan đến Bifidobacteria.
Một số Bifidobacterium có khả năng sử dụng HMO làm cơ chất. Đây là một trong những cơ chế được nghiên cứu rõ nhất của HMO.[1,3]
Trong thử nghiệm của Bosheva và cộng sự, trẻ sử dụng công thức chứa hỗn hợp 5 HMO gồm 2’-FL, DFL, LNT, 3’-SL và 6’-SL có hệ vi sinh đường ruột thay đổi theo hướng gần hơn với trẻ bú mẹ, trong đó có sự gia tăng của Bifidobacterium.[3] Các nghiên cứu với những công thức HMO khác cũng ghi nhận thay đổi về thành phần hoặc hoạt động của hệ vi sinh đường ruột.[4]
Tuy nhiên, “cân bằng hệ vi sinh” chưa có một định nghĩa thống nhất hay một cấu trúc hệ vi sinh tối ưu áp dụng cho mọi trẻ. Chính xác hơn, bằng chứng hiện nay cho thấy một số HMO có khả năng điều biến hệ vi sinh đường ruột và thúc đẩy một số Bifidobacteria.
HMO có giúp trẻ tăng trưởng tốt hơn không?
Chưa có bằng chứng cho thấy bổ sung HMO giúp trẻ tăng trưởng tốt hơn so với công thức đối chứng không bổ sung HMO.
Trong nghiên cứu của Puccio và cộng sự, trẻ sử dụng công thức bổ sung 2’-FL và LNnT có cân nặng, chiều dài cơ thể và vòng đầu tương đương nhóm sử dụng công thức đối chứng.[5]
Các tổng quan gần đây cũng cho kết quả tương tự: các công thức bổ sung HMO được nghiên cứu hỗ trợ tăng trưởng bình thường, nhưng chưa cho thấy lợi ích tăng trưởng vượt trội.[8]
HMO có giúp tăng miễn dịch không?
HMO có nhiều cơ chế liên quan đến miễn dịch, nhưng bằng chứng về khả năng giúp trẻ ít mắc bệnh hơn hiện chưa nhất quán.
HMO có thể tác động đến miễn dịch thông qua hệ vi sinh đường ruột, hàng rào niêm mạc, tương tác với tác nhân gây bệnh và một số đáp ứng của tế bào miễn dịch.[1,2]
Trong nghiên cứu của Puccio và cộng sự, nhóm sử dụng công thức chứa 2’-FL và LNnT có tỷ lệ viêm phế quản thấp hơn và sử dụng một số loại thuốc ít hơn nhóm đối chứng trong một số giai đoạn theo dõi.[5] Một số nghiên cứu khác cũng ghi nhận tín hiệu tích cực liên quan đến nhiễm trùng, sốt hoặc sử dụng thuốc.[6,7]
Tuy nhiên, nhiều kết quả về bệnh hoặc sốt là tiêu chí phụ, một số dựa trên báo cáo của phụ huynh. Các nghiên cứu cũng khác nhau về loại HMO, hàm lượng, công thức nền và cách đánh giá.[7,8]
Tổng quan các thử nghiệm lâm sàng năm 2026 của Shivakoti và cộng sự kết luận rằng bằng chứng về lợi ích sức khỏe của HMO sản xuất bổ sung cho trẻ vẫn còn hạn chế và không nhất quán giữa các nghiên cứu.[8]
Vì vậy, hiện có một số tín hiệu tích cực, nhưng chưa đủ bằng chứng để kết luận HMO giúp trẻ tăng miễn dịch hoặc ít ốm hơn.
HMO có giúp phát triển trí não không?
Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng mạnh và nhất quán cho thấy HMO bổ sung vào sữa công thức giúp trẻ phát triển trí não hoặc nhận thức tốt hơn.
Cơ sở của hướng nghiên cứu này đến từ nhiều yếu tố. Một số HMO chứa sialic acid, chất có vai trò sinh học trong hệ thần kinh. HMO cũng có thể làm thay đổi hệ vi sinh và các chất chuyển hóa của vi khuẩn, từ đó có khả năng liên quan đến trục ruột não.[1,9]
Các nghiên cứu tiền lâm sàng đã ghi nhận một số tác động liên quan đến chức năng thần kinh và hành vi. Một số nghiên cứu quan sát cũng tìm thấy mối liên hệ giữa thành phần HMO trong sữa mẹ và một số chỉ số phát triển nhận thức ở trẻ.
Tuy nhiên, mối liên hệ quan sát được với HMO tự nhiên trong sữa mẹ không chứng minh HMO sản xuất bổ sung vào sữa công thức tạo ra cùng hiệu quả.
Các tổng quan hiện nay chưa cho thấy bằng chứng lâm sàng đủ mạnh để kết luận HMO bổ sung vào sữa công thức cải thiện nhận thức hoặc phát triển trí não của trẻ.[8,10]
Sữa không có HMO có phải thiếu chất không?
Sữa công thức không bổ sung HMO không đồng nghĩa với sữa thiếu chất.
Sữa công thức phải đáp ứng các yêu cầu về thành phần dinh dưỡng thiết yếu theo quy định của từng thị trường. Việc bổ sung HMO là một vấn đề khác với việc công thức có đáp ứng các yêu cầu dinh dưỡng này hay không.
Ngay trong sữa mẹ, thành phần HMO cũng khác nhau đáng kể giữa các bà mẹ. Ví dụ, hàm lượng 2’-FL phụ thuộc nhiều vào hoạt động của gen FUT2. Khoảng 20% bà mẹ trong nhiều quần thể thuộc nhóm không tiết hoặc tiết rất ít 2’-FL.[11]
Do đó, sự hiện diện của một HMO riêng lẻ không thể dùng để đánh giá toàn bộ giá trị dinh dưỡng của một loại sữa.
Tương tự, “2 HMO”, “5 HMO” hay “6 HMO” cho biết số cấu trúc HMO được bổ sung, không tự chứng minh công thức có nhiều HMO hơn sẽ mang lại lợi ích lâm sàng tốt hơn.
Khi đánh giá một công thức có HMO, cần xem HMO nào được bổ sung, hàm lượng bao nhiêu và lợi ích nào đã được chứng minh trực tiếp trên trẻ.
Hiểu đúng về lợi ích của HMO
Bằng chứng hiện nay cho thấy HMO có khả năng điều biến hệ vi sinh đường ruột, đặc biệt liên quan đến một số Bifidobacterium. Các công thức HMO đã được nghiên cứu cũng cho thấy trẻ có thể tăng trưởng bình thường.
Với những lợi ích xa hơn như giảm mắc bệnh, tăng miễn dịch hay phát triển trí não, đã có cơ sở sinh học và một số tín hiệu tích cực, nhưng bằng chứng lâm sàng hiện chưa đủ mạnh hoặc nhất quán để đưa ra kết luận chắc chắn.
Vì vậy, khi đánh giá một sản phẩm “có HMO”, câu hỏi quan trọng không chỉ là có bao nhiêu HMO, mà là HMO nào, hàm lượng bao nhiêu và lợi ích nào đã thực sự được chứng minh trên trẻ.
Tài liệu tham khảo
- [1] Kenney et al. Frontiers in Pediatrics. 2025;13:1649609. doi:10.3389/fped.2025.1649609.
- [2] Gonsalves et al. Analytical Chemistry. 2025;97(10):5563–5574. doi:10.1021/acs.analchem.4c06081.
- [3] Bosheva et al. Frontiers in Nutrition. 2022;9:920362. doi:10.3389/fnut.2022.920362.
- [4] Corona et al. Children. 2021;8(9):804. doi:10.3390/children8090804.
- [5] Puccio et al. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition. 2017;64(4):624–631. doi:10.1097/MPG.0000000000001520.
- [6] Roman et al. Nutrición Hospitalaria. 2020;37(4):698–706. doi:10.20960/nh.03084.
- [7] Slater et al. Frontiers in Immunology. 2025;15:1523829. doi:10.3389/fimmu.2024.1523829.
- [8] Shivakoti R, et al. Limited Evidence of Benefits from Clinical Trials of Human Identical Milk Oligosaccharides for Infants. Advances in Nutrition. 2026;17(3):100593. doi:10.1016/j.advnut.2026.100593.
- [9] Bode L. Human milk oligosaccharides: every baby needs a sugar mama. Glycobiology. 2012;22(9):1147–1162. doi:10.1093/glycob/cws074.
- [10] Schönknecht et al. Nutrients. 2023;15(16):3622. doi:10.3390/nu15163622.
- [11] Sprenger et al. PLoS ONE. 2017;12(2):e0171814. doi:10.1371/journal.pone.0171814.
