Năm đầu đời là giai đoạn then chốt trong quá trình phát triển của trẻ sơ sinh, đánh dấu những bước tiến vượt bậc về thể chất, trí tuệ và cảm xúc. Từ những ngày đầu đến khi biết đi, trẻ sẽ trải qua nhiều cột mốc quan trọng như biết lật, bò hay bập bẹ những từ đầu tiên.
Hiểu như thế nào về sự phát triển của trẻ sơ sinh?
Trong những tuần đầu tiên sau sinh, trẻ sơ sinh có sự thay đổi rõ rệt cả về thể chất, cảm xúc và nhận thức. Mỗi trẻ sẽ có tốc độ phát triển khác nhau, nhưng vẫn có những cột mốc chung để bố mẹ có thể theo dõi.
Sự phát triển của trẻ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau như di truyền, chế độ dinh dưỡng hay môi trường sống. Ngoài ra, khoảng thời gian này trẻ cũng cảm nhận được sự tương tác của bố mẹ hoặc người thân qua lời nói, ánh mắt, cử chỉ,…
Các cột mốc phát triển của trẻ sơ sinh trong giai đoạn 0 – 1 tuổi
Việc theo dõi các cột mốc phát triển sẽ giúp bố mẹ hiểu rõ hơn về quá trình lớn lên của con. Dưới đây là những giai đoạn quan trọng trong hành trình trưởng thành của trẻ từ 0 – 12 tháng tuổi.
Sự phát triển của em bé 1 – 3 tháng
Ở giai đoạn từ khi mới sinh đến 3 tháng tuổi, hệ thống thần kinh của trẻ sẽ dần làm quen với môi trường bên ngoài bụng mẹ. Do đó, mẹ có thể bắt đầu thấy trẻ có những thay đổi như:
- Bé bắt đầu cử động tay chân nhiều hơn, biết cầm nắm nhẹ và có xu hướng đưa tay lên miệng [1].
- Bắt đầu cười đáp lại khi bố mẹ cười.
- Có thể nâng đầu và ngực khi được đặt trong tư thế nằm sấp [2].
- Với tay sờ chạm hoặc lấy những món đồ trẻ thích.
Giai đoạn phát triển của trẻ sơ sinh 4 – 6 tháng
Từ 4 đến 6 tháng, trẻ bắt đầu biết cách sử dụng tay linh hoạt hơn và phát triển khả năng ngôn ngữ:
- Trẻ bắt đầu biết trườn hoặc lật người đến những nơi mà trẻ muốn.
- Phát ra những âm thanh bập bẹ gần giống như tiếng nói [3].
- Thể hiện cảm xúc bằng tiếng cười hoặc khóc khi muốn thu hút sự chú ý của bố mẹ.
- Có thể ngồi nếu được hỗ trợ [4].
- Một số trẻ trong giai đoạn này đã bắt đầu mọc những chiếc răng đầu tiên.
>> Xem thêm: Trẻ mấy tháng thì mọc răng? Dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc
Giai đoạn 7 – 9 tháng
Trẻ 9 tháng biết làm gì? Ở giai đoạn này, trẻ có thể ngồi vững mà không cần sự hỗ trợ [5] hay bắt đầu biết bò đến vị trí đồ vật muốn lấy. Lúc này bé có thể tập đứng bằng cách bám vào đồ vật cố định trong nhà.
Bên cạnh đó, trẻ còn có một số thay đổi đáng chú ý như:
- Nói bập bẹ, hiểu một số từ đơn giản như “ba”, “mẹ”.
- Phản ứng lại hoặc đáp lại khi nghe những từ ngữ quen thuộc.
- Vỗ tay và cười khi cảm thấy thích thú.
- Có thể cầm nắm đồ vật dạng hình khối. Tuy nhiên, vẫn chưa sử dụng được ngón tay cái [6].
Cột mốc phát triển của trẻ 10 – 12 tháng
Vào giai đoạn cuối của năm đầu tiên, bố mẹ có thể quan sát thấy được sự thay đổi rõ rệt của trẻ. Lúc này, trẻ có thể đã biết:
- Trẻ có thể tự ngồi mà không cần hỗ trợ hoặc tự bám để đứng dậy.
- Thành thạo các kỹ năng cầm nắm, có thể cầm các món đồ nhỏ và bắt đầu tập cầm muỗng.
- Có thể nói những từ đơn giản một cách rõ ràng, nói được nhiều từ hơn.
- Chỉ vào những món đồ bé cảm thấy thu hút.
- Học theo các hành động hoặc cử chỉ của người lớn, hiểu được ý nghĩa của một số đồ vật.
Phương pháp giúp trẻ phát triển tốt trong năm đầu đời
Để trẻ sơ sinh phát triển khỏe mạnh, bố mẹ có thể áp dụng những phương pháp sau:
- Dành nhiều thời gian trò chuyện với trẻ hơn vì hầu hết trẻ sơ sinh sẽ cảm thấy an toàn khi được nghe giọng nói của bố mẹ.
- Trả lời và tương tác với trẻ mỗi khi trẻ phát ra âm thanh, đặc biệt ở giai đoạn trẻ bắt đầu tập nói.
- Thường xuyên đọc hoặc kể chuyện cho bé nghe để giúp bé phát triển tốt khả năng về ngôn ngữ và nhận biết âm thanh.
- Đánh lạc hướng bé bằng đồ chơi, hướng dẫn bé đi vào khu vực an toàn nếu thấy bé bắt đầu di chuyển.
- Dạy bé về những thứ nguy hiểm và không nên chạm vào.
- Tăng cường bổ sung các vi chất dinh dưỡng thiết yếu cho sự phát triển của trẻ.
Lưu ý khi chăm sóc cho trẻ sơ sinh
Khi chăm sóc cho trẻ sơ sinh trong những năm đầu đời, bố mẹ cần lưu ý các điều sau:
- Không nên lay hoặc lắc trẻ, bởi vì hệ thống xương của trẻ còn yếu. Nếu lay lắc quá mạnh có thể khiến xương bị gãy gây tổn thương não.
- Khi trẻ bắt đầu ăn dặm, nên bắt đầu với các món ăn được nghiền nhuyễn và dễ tiêu hóa.
- Không để trẻ sơ sinh trong môi trường có khói thuốc lá hay mùi hóa chất độc hại.
- Không cho trẻ chơi hoặc cầm nắm những món đồ chơi có kích thước nhỏ.
- Tiêm phòng vắc xin đầy đủ cho trẻ theo khuyến nghị của Bộ Y Tế.
FAQs: Câu hỏi thường gặp
Dưới đây, Little Étoile sẽ giải đáp một số thắc mắc thường gặp về quá trình phát triển của trẻ sơ sinh.
Trẻ mấy tháng biết đi?
Hầu hết, trẻ sẽ bắt đầu chập chững những bước đi đầu tiên trong khoảng 9 – 12 tháng tuổi. Tuy nhiên, một số trẻ có thể đi sớm hoặc muộn hơn. Nếu sau 18 tháng trẻ chưa biết đi, bố mẹ nên đưa trẻ đi khám để có hướng hỗ trợ phù hợp.
Trẻ sơ sinh mấy tháng biết lật?
Trẻ thường bắt đầu biết lật từ khoảng 4 – 6 tháng tuổi, tuy nhiên, một số trẻ có thể lật sớm hơn từ 3 tháng hoặc muộn hơn. Có thể khuyến khích bằng cách cho trẻ nằm sấp nhiều hơn (phương pháp Tummy Time).
Quá trình phát triển của trẻ sơ sinh trong năm đầu tiên diễn ra rất nhanh với nhiều mốc quan trọng. Mỗi trẻ sẽ có tốc độ phát triển khác nhau, bố mẹ nên theo dõi thường xuyên và hỗ trợ để trẻ có hành trình khôn lớn khỏe mạnh nhé.
*** Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn chính xác, mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc các chuyên gia y tế.
Nguồn tham khảo:
[1 – 4] Gina Shaw, Medically Reviewed by Dan Brennan, MD (2024). WebMD. Baby’s First Year: How Infants Develop
[5, 6] Neil K. Kaneshiro, MD (2023). MedlinePlus, National Library of Medicine (NLM). Infant – newborn development
