Hiện nay, rất nhiều cha mẹ lựa chọn các dòng sữa quảng cáo “tăng cân” với mong muốn con cải thiện cân nặng trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, điều phụ huynh không hề chú ý là hiệu quả tăng cân nhanh ở một số sản phẩm lại đến từ hàm lượng đường bổ sung khá cao. Điều này giúp trẻ nạp nhiều năng lượng hơn, cảm thấy ngon miệng hơn và thích uống hơn nhờ vị ngọt đậm. Tuy nhiên, tăng cân nhanh không đồng nghĩa với tăng trưởng khỏe mạnh.
Khuyến nghị của Codex về đường trong sữa công thức
Codex Alimentarius là bộ tiêu chuẩn quốc tế về sữa công thức được xây dựng bởi WHO và FAO.
Đối với sữa công thức, Codex nhấn mạnh rằng lactose nên là nguồn carbohydrate chính trong các sản phẩm dành cho trẻ khỏe mạnh.
Khuyến nghị này xuất phát từ thực tế rằng lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa mẹ và phù hợp nhất với hệ tiêu hóa non nớt của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Trong khi đó, các loại đường khác như sucrose hay fructose cần được kiểm soát chặt chẽ vì việc tiêu thụ quá nhiều có thể làm tăng nguy cơ hình thành thói quen thích vị ngọt từ sớm.
Ngoài ra, Codex cũng không khuyến khích lạm dụng các nguồn carbohydrate thay thế chỉ nhằm mục đích làm tăng năng lượng nhanh cho trẻ. Một công thức dinh dưỡng tốt cần hướng tới sự cân bằng giữa tăng trưởng thể chất, tiêu hóa và sức khỏe chuyển hóa lâu dài.
Sự khác nhau giữa đường lactose và các loại đường khác
Không phải tất cả các loại đường trong sữa đều giống nhau. Mỗi loại carbohydrate có đặc điểm hấp thu và ảnh hưởng khác nhau lên cơ thể trẻ nhỏ.
Lactose là loại đường tự nhiên có trong sữa mẹ và sữa động vật. Đây cũng là carbohydrate chính trong sữa mẹ với hàm lượng khoảng 7g/100mL
Lactose không tạo vị ngọt gắt như đường mía mà có vị ngọt nhẹ tự nhiên. Loại đường này được tiêu hóa chậm hơn, giúp cung cấp năng lượng ổn định cho cơ thể và hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột phát triển khỏe mạnh. Ngoài ra, lactose còn giúp tăng hấp thu canxi và đóng vai trò quan trọng trong phát triển não bộ ở trẻ nhỏ. Đây cũng là lý do sữa mẹ được xem là “tiêu chuẩn vàng” về nguồn carbohydrate dành cho trẻ sơ sinh.
Trong khi đó, sucrose – hay còn gọi là đường mía – có độ ngọt cao hơn lactose rất nhiều. Khi được bổ sung vào sữa công thức, sucrose giúp sản phẩm dễ uống hơn và khiến trẻ thích thú hơn với vị ngọt. Tuy nhiên, nếu tiêu thụ thường xuyên với lượng cao, trẻ có thể hình thành xu hướng “nghiện ngọt”, từ đó ăn kém các thực phẩm tự nhiên hơn.
Ngoài sucrose, nhiều sản phẩm tăng cân còn sử dụng glucose syrup, corn syrup hoặc maltodextrin nhằm tăng nhanh năng lượng và cải thiện vị giác. Các loại carbohydrate này có thể giúp trẻ tăng cân nhanh hơn trong thời gian ngắn, nhưng nếu sử dụng kéo dài với lượng lớn có thể làm tăng nguy cơ dư thừa năng lượng, tích mỡ và ảnh hưởng đến chuyển hóa sau này.
Dự báo nguy cơ béo phì của Việt Nam năm 2030
Theo nhiều tổ chức y tế quốc tế, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở trẻ em châu Á đang tăng nhanh trong những năm gần đây và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này.
Sự thay đổi lối sống hiện đại, chế độ ăn giàu năng lượng, ít vận động cùng việc tiêu thụ nhiều thực phẩm và đồ uống chứa đường đang khiến nguy cơ béo phì trẻ em ngày càng đáng lo ngại. Nhiều chuyên gia dự báo đến năm 2030, tỷ lệ trẻ em thừa cân và béo phì tại Việt Nam sẽ tiếp tục gia tăng mạnh nếu không có sự thay đổi trong nhận thức dinh dưỡng của gia đình.
Đáng chú ý, một số trẻ từng được “thúc tăng cân” quá mức trong giai đoạn đầu đời có nguy cơ cao gặp các vấn đề về chuyển hóa khi lớn lên. Việc tăng cân quá nhanh ở giai đoạn nhỏ không chỉ ảnh hưởng ngoại hình mà còn liên quan đến nguy cơ đái tháo đường type 2, gan nhiễm mỡ và bệnh tim mạch trong tương lai.
Cha mẹ cần làm gì để giúp con tăng cân lành mạnh?
Điều quan trọng nhất khi giúp trẻ cải thiện cân nặng không phải là tìm cách để con tăng cân nhanh nhất, mà là giúp con tăng trưởng khỏe mạnh và bền vững. Có nhiều trẻ tuy nhỏ người nhưng vẫn phát triển hoàn toàn bình thường nếu biểu đồ cân nặng và chiều cao tăng đều theo thời gian.
Đảm bảo cân bằng giữa tinh bột, đạm, chất béo tốt
Một số cha mẹ vì nghĩ rằng việc béo, mập là do chất béo mà không biết rằng đường dung nạp quá nhiều cũng tích lũy dưới dạng mỡ và đây mới là nguyên nhân khiến trẻ tăng cân không lành mạnh. Hãy nhớ thứ tự ưu tiên của cơ thể là đốt năng lượng từ đường bột, năng lượng từ chất béo dự trữ và cuối cùng khi cơ thể không có nguồn năng lượng ổn định mới dùng đến chất đạm.
Do đó, tiêu thụ đường ở mức độ phù hợp là đáp ứng khoảng 40% nhu cầu năng lượng của cơ thể. Để dễ hơn trong thực hành, cha mẹ có thể dùng phương pháp dùng đĩa ăn với đường kính khoảng 20cm, tinh bột và đạm sẽ chiếm 1/4 đĩa, rau củ quả chiếm 1/2 . Chiều cao thức ăn khoảng 2-3cm là đủ. Dầu mỡ sẽ được thêm vào chế độ ăn qua chế biến như xào, rán hay trộn salad…vv
Trong những năm gần đây, các chuyên gia dinh dưỡng ngày càng cảnh báo về nguy cơ trẻ nhỏ tiêu thụ quá nhiều đường từ sớm. Việc sử dụng thường xuyên các loại sữa có vị ngọt mạnh có thể làm thay đổi khẩu vị tự nhiên của trẻ, khiến trẻ thích đồ ngọt hơn, ăn ít bữa chính hơn và lâu dài làm tăng nguy cơ béo phì, sâu răng cũng như các rối loạn chuyển hóa trong tương lai. Chính vì vậy, khi lựa chọn sữa cho con, cha mẹ không nên chỉ nhìn vào tốc độ tăng cân mà cần quan tâm đến chất lượng nguồn năng lượng mà trẻ được bổ sung mỗi ngày.
