Trẻ bị suy dinh dưỡng xảy ra khi bé không được cung cấp đầy đủ dưỡng chất thiết yếu cho cơ thể. Tình trạng này có thể dẫn đến chậm tăng trưởng, thấp còi, suy giảm hệ miễn dịch và ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của trẻ.
Tổng quan về suy dinh dưỡng ở trẻ
Suy dinh dưỡng là tình trạng cơ thể bị thiếu vitamin, khoáng chất và các chất dinh dưỡng cần thiết khác để duy trì các mô và chức năng cơ quan khỏe mạnh [1]. Nếu như bữa ăn hàng ngày không cung cấp đầy đủ các chất như tinh bột, protein, vitamin, chất béo,… sẽ khiến trẻ bị suy dinh dưỡng theo các mức độ khác nhau.
Trẻ bị suy dinh dưỡng thường có vóc dáng gầy gò, thấp còi, cân nặng dưới mức tiêu chuẩn và hệ miễn dịch kém. Nếu tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng kéo dài, trẻ có nguy cơ mắc suy dinh dưỡng mãn tính, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, bao gồm suy giảm trí tuệ, rối loạn chuyển hóa và các bệnh lý tim mạch.
Cách xác định trẻ có đang bị suy dinh dưỡng không?
Bố mẹ có thể xác định trẻ thiếu hoặc thừa cân bằng cách dựa theo bảng tiêu chuẩn về cân nặng của trẻ sơ sinh. Ngoài ra, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đưa ra công thức đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ như sau:
- Công thức tính chiều cao: Chiều cao = 75cm + 5 x (số tuổi – 1).
- Công thức tính cân nặng: Cân nặng = 9kg +2 x (số tuổi – 1).
Để có kết quả chính xác hơn, bố mẹ nên đo chiều cao và cân nặng của trẻ vào buổi sáng.
Một số dấu hiệu nhận biết trẻ bị suy dinh dưỡng
Bên cạnh việc theo dõi cân nặng và chiều cao, bố mẹ có thể nhận biết trẻ có dấu hiệu bị suy dinh dưỡng thông qua các yếu tố như sau:
- Trẻ nhẹ cân, chậm tăng hoặc sụt cân. Cơ thể thấp còi và suy nhược.
- Da nhợt nhạt, dày, khô hoặc dễ bị bầm tím [2].
- Tóc xơ rối dễ gãy rụng.
- Nướu bị chảy máu, đau khớp và xương mềm [3].
- Cơ thể ít các mô mỡ, không thấy hoặc rất ít mỡ ở vùng bụng.
- Vết thương lâu lành, thường xuyên mắc bệnh vặt và lâu hồi phục.
- Trẻ thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, không tập trung.
- Ăn uống kém, thường xuyên chán ăn hoặc bỏ ăn.
Bố mẹ nên làm gì khi trẻ bị suy dinh dưỡng?
Khi trẻ được chẩn đoán bị suy dinh dưỡng, bố mẹ nên ưu tiên điều chỉnh chế độ ăn hàng ngày của trẻ để phục hồi nhanh chóng.
- Đảm bảo cung cấp đầy đủ nhóm dưỡng chất cần thiết như tinh bột, protein, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất.
- Tăng cường bổ sung sắt, canxi, iot và các loại vitamin.
- Bổ sung các thực phẩm giàu protein như thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu. Tăng cường rau xanh, trái cây để cung cấp vitamin và chất xơ.
- Chia nhỏ bữa ăn trong ngày sẽ giúp trẻ hấp thụ dưỡng chất tốt hơn.
- Nên cho trẻ uống sữa mẹ trong 12 tháng hoặc ít nhất là 6 tháng đầu đời. Nếu mẹ không có đủ sữa, có thể thay thế bằng sữa công thức gần giống sữa mẹ.
- Theo dõi cân nặng, chiều cao thường xuyên và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu cần.
Phòng ngừa tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ
Để giảm nguy cơ suy dinh dưỡng ở trẻ, bố mẹ cần lưu ý một số điều như sau để phòng ngừa bệnh từ sớm.
- Nên cho trẻ uống sữa mẹ ngay sau sinh và duy trì ít nhất trong 6 tháng đầu đời.
- Tập cho trẻ ăn dặm sau 6 tháng, nên lựa chọn thực phẩm dễ tiêu hóa và chia nhỏ bữa ăn trong ngày.
- Đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và cung cấp đầy đủ 4 nhóm dinh dưỡng quan trọng là chất đạm, chất béo, bột đường, vitamin và khoáng chất.
- Bổ sung thực phẩm hỗ trợ tiêu hóa như sữa chua để giúp trẻ hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn.
- Kết hợp cho trẻ vận động thể chất để cơ thể khỏe mạnh.
- Theo dõi thể trạng, cân nặng, chiều cao của trẻ mỗi tháng.
Gợi ý thực đơn cho trẻ bị suy dinh dưỡng – Trẻ bị suy dinh dưỡng cần bổ sung những gì?
Để kích thích vị giác cũng như tạo cảm giác hứng thú cho trẻ khi đến bữa ăn, bố mẹ nên đa dạng hóa thực đơn hàng ngày của trẻ. Dưới đây là thực đơn gợi ý từ Little Étoile về một số loại cháo bổ dưỡng giúp trẻ phục hồi thể trạng và phát triển tốt hơn.
- Cháo cá lóc: Cá lóc là nguồn thực phẩm giàu protein, omega-3 giúp tăng cường miễn dịch và hỗ trợ phát triển trí não cho trẻ suy dinh dưỡng.
- Cháo thịt gà bí đỏ: Thịt gà cung cấp đạm chất lượng cao, giúp tăng cường cơ bắp. Trong khi bí đỏ giàu beta-carotene, hỗ trợ phát triển thị lực và tăng sức đề kháng rất tốt.
- Cháo ý dĩ: Ý dĩ là một loại ngũ cốc giàu chất xơ, protein và vitamin B, giúp cải thiện hệ tiêu hóa cho trẻ suy dinh dưỡng. Cháo ý dĩ có tác dụng bồi bổ cơ thể, giúp trẻ ăn ngon miệng và hấp thu dưỡng chất tốt hơn.
- Thịt bò hầm rau củ: Thịt bò là nguồn cung cấp sắt dồi dào, giúp ngăn ngừa thiếu máu và thúc đẩy tăng trưởng ở trẻ suy dinh dưỡng. Khi kết hợp với các loại rau củ như cà rốt, khoai tây, bí đỏ, món ăn này sẽ cung cấp đầy đủ vitamin và khoáng chất cần thiết.
- Cháo tôm: Tôm chứa một lượng lớn canxi, kẽm, photpho và các loại vitamin, acid amin thiết yếu giúp hỗ trợ phát triển xương và răng chắc khỏe.
Kết luận
Trẻ bị suy dinh dưỡng không chỉ ảnh hưởng đến cân nặng mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe tổng thể và sự phát triển lâu dài. Bố mẹ cần nhận biết sớm các dấu hiệu cũng như điều chỉnh chế độ dinh dưỡng để giúp trẻ phát triển toàn diện và khỏe mạnh.
*** Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn chính xác, mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc các chuyên gia y tế.
Nguồn tham khảo:
[1 – 3] Johns Hopkins Medicine. Malnutrition
