Trẻ bị tăng động giảm chú ý (ADHD) là một trong những rối loạn phát triển thần kinh phổ biến nhất ở trẻ em hiện nay. Hiểu rõ về nguyên nhân, dấu hiệu và phương pháp điều trị sẽ giúp ba mẹ hỗ trợ con chuyển biến tích cực hơn.
Tăng động giảm chú ý (ADHD) là gì?
Tăng động giảm chú ý (Attention Deficit Hyperactivity Disorder – ADHD) là một rối loạn phát triển thần kinh, đặc trưng bởi sự hiếu động quá mức, thiếu tập trung, và khó kiểm soát hành vi.
Theo thống kê của WHO, khoảng 2,2 – 17,8% trẻ em trên toàn cầu mắc chứng ADHD [4]. Tại Việt Nam, một nghiên cứu của Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy, tỷ lệ trẻ mắc ADHD chiếm khoảng 3-5% trong tổng số trẻ em đến khám và điều trị [3]. Con số này hiện đang có xu hướng gia tăng, gây ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống, học tập và tương lai của trẻ.
ADHD thường được chẩn đoán ở trẻ em, nhưng nếu không được can thiệp kịp thời, nó có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, gây ảnh hưởng đến công việc và các mối quan hệ xã hội.
Nguyên nhân khiến trẻ bị tăng động giảm chú ý
Nguyên nhân chính xác gây ra chứng tăng động giảm chú ý ở trẻ hiện vẫn chưa được hiểu rõ, mặc dù có nhiều nghiên cứu cho thấy gen đóng vai trò lớn. Giống như nhiều loại rối loạn khác, ADHD có thể là kết quả của sự kết hợp nhiều yếu tố.
Yếu tố di truyền
Hội chứng ADHD có xu hướng di truyền trong gia đình, khoảng 75% trường hợp ADHD có liên quan đến yếu tố di truyền. Nghiên cứu cho thấy cha mẹ hoặc người thân trong gia đình mắc ADHD, trẻ sẽ có nguy cơ cao hơn mắc chứng này.
Sự thay đổi cấu trúc và chức năng não bộ
Các nghiên cứu đã chỉ ra một số điểm khác biệt có trong não của người mắc hội chứng tăng động so với những người không mắc bệnh này. Cụ thể, trẻ bị ADHD thường có sự khác biệt trong cấu trúc não, đặc biệt là vùng não liên quan đến sự chú ý, kiểm soát hành vi, và điều chỉnh cảm xúc.
Ví dụ, các nghiên cứu liên quan đến chụp não bộ đã chỉ ra rằng một số vùng não nhất định có thể nhỏ hơn ở những người mắc ADHD, trong khi những vùng khác có thể lớn hơn. Các nghiên cứu khác cho thấy những người mắc ADHD có thể bị mất cân bằng mức độ chất dẫn truyền thần kinh trong não hoặc các chất hóa học có thể không hoạt động bình thường.[5]
Yếu tố môi trường
Các yếu tố môi trường có thể gia tăng nguyw cơ mắc ADHD như:
- Tiếp xúc với các chất độc hại như chì, thuốc lá, hoặc rượu trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ mắc ADHD.
- Chế độ dinh dưỡng thiếu cân bằng, đặc biệt là thiếu omega-3, cũng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh của trẻ.
Dấu hiệu trẻ bị tăng động giảm chú ý
Các triệu chứng chính của ADHD ở trẻ bao gồm mất tập trung và hiếu động – bốc đồng. Chúng thường bắt đầu từ trước 12 tuổi, ở một số trẻ có thể nhận thấy sớm nhất là từ 3 tuổi. Các triệu chứng ADHD có thể nhẹ, trung bình hoặc nặng và có thể kéo dài cho tới tuổi trưởng thành.
ADHD xảy ra thường xuyên ở nam giới hơn là nữ giới và hành vi có thể khác nhau ở bé trai và bé gái. Ví dụ, bé trai có thể hiếu động hơn và bé gái có thể có xu hướng ít chú ý hơn.
Dựa theo dấu hiệu cụ thể, một người có thể được chẩn đoán mắc một trong ba loại ADHD sau:
- Thiếu chú ý
- Chủ yếu là hiếu động thái quá/bốc đồng
- Kết hợp
Các dấu hiệu của chứng mất tập trung
Một số biểu hiện cho thấy trẻ bị mất tập trung trong các hoạt động hàng ngày:
- Không thể chú ý kỹ lưỡng vào các chi tiết, hoặc phạm những lỗi do cẩu thả trong học tập, trong công việc hoặc trong các hoạt động khác.
- Gặp khó khăn trong việc tập trung vào các nhiệm vụ hoặc trò chơi.
- Ngay cả khi nói chuyện trực tiếp bạn sẽ thấy trẻ có vẻ như không lắng nghe bạn.
- Thường không thể làm theo toàn bộ những chỉ dẫn hoặc không hoàn thành bài tập, công việc trong gia đình (không phải hành vi chống đối hoặc không hiểu được các chỉ dẫn).
- Tránh hoặc không thích các nhiệm vụ đòi hỏi phải tập trung tinh thần.
- Hay quên hoặc làm mất đồ.
- Hay bị sao nhãng bởi những kích thích bên ngoài.
Các dấu hiệu của chứng hiếu động và bốc đồng
Trẻ hiếu động thường có các biểu hiện sau:
- Luôn di chuyển, chuyển động liên tục.
- Ngọ nguậy liên tục hoặc gõ tay, gõ chân.
- Gặp khó khăn khi phải ngồi yên ở trong lớp học hoặc các hoạt động yêu cầu giữ yên lặng.
- Chạy xung quanh hoặc leo trèo trong những tình huống không phù hợp.
- Nói quá nhiều.
- Trả lời một cách cộc lốc, ngắt lời người hỏi.
- Làm gián đoạn hoặc xen vào cuộc trò chuyện, trò chơi hoặc hoạt động của người khác.
- Khó khăn khi phải chờ đợi theo hàng hoặc chờ đến lượt.
Cách chẩn đoán trẻ bị hội chứng tăng động giảm chú ý
Hiện không có xét nghiệm nào để chẩn đoán ADHD, các bác sĩ sẽ chẩn đoán dựa trên khám sức khỏe, tiền sử bệnh và các dấu hiệu của trẻ.
Tiêu chuẩn chẩn đoán ADHD sẽ có sự khác biệt tùy theo độ tuổi:
- Trẻ dưới 16 tuổi phải biểu hiện ít nhất sáu triệu chứng mất tập trung, tăng động và bốc đồng, hoặc cả hai.
- Người lớn và thanh thiếu niên trên 16 tuổi phải biểu hiện ít nhất năm triệu chứng mất tập trung, tăng động và bốc đồng, hoặc cả hai.
Dựa theo tiêu chuẩn chẩn đoán DSM – 5, để được chẩn đoán mắc ADHD, các triệu chứng của một người phải:
- Xảy ra trong ít nhất 6 tháng.
- Có mặt ở hai hoặc nhiều bối cảnh (ví dụ, ở nhà, ở nơi làm việc, ở trường hoặc với bạn bè).
- Các triệu chứng phải hiện diện trước 12 tuổi.
- Gây ảnh hưởng đến chức năng học tập, hoạt động xã hội, trường học hoặc các hoạt động trong công việc.
Điều trị trẻ bị tăng động giảm chú ý
Hiện tại thì chưa có cách chữa khỏi ADHD, các phương pháp điều trị hiện tại chỉ có thể giúp giảm triệu chứng và cải thiện chức năng của trẻ. Các phương pháp điều trị phổ biến cho trẻ bị tăng động giảm chú ý là dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ; liệu pháp tâm lý và can thiệp hành vi khác.
Sử dụng thuốc
Hiện nay, các thuốc kích thích tâm thần thường được bác sĩ chỉ định sử dụng phổ biến nhất cho hội chứng tăng động giảm chú ý. Chúng giúp thúc đẩy và cân bằng mức độ các chất hóa học ở trong não được gọi là chất dẫn truyền thần kinh. Từ đó cải thiện các triệu chứng của chứng mất tập trung và tăng động.
Tùy vào tình trạng cụ thể của từng trẻ, bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định các loại thuốc và liều lượng sao cho phù hợp.
Liệu pháp tâm lý và hành vi
Các liệu pháp tâm lý thường được sử dụng để điều trị trẻ bị tăng động giảm chú ý gồm:
- Liệu pháp hành vi: Giáo viên và phụ huynh có thể thực hiện các chiến lược thay đổi hành vi, chẳng hạn như sử dụng phần thưởng hoặc hình phạt đứng yên để giải quyết các tình huống của trẻ. Trẻ ADHD cần sự quan tâm và hỗ trợ từ gia đình. Hãy kiên nhẫn và tránh la mắng khi trẻ mắc lỗi.
- Đào tạo kỹ năng xã hội: Điều này sẽ giúp trẻ có thể học được các hành vi xã hội phù hợp.
- Đào tạo kỹ năng làm cha mẹ: Điều này sẽ giúp cha mẹ phát triển cách hiểu và hướng dẫn hành vi của con mình.
- Liệu pháp tâm lý: Phương pháp này cho phép trẻ mắc ADHD nói về những vấn đề khiến chúng bận tâm, các hành vi tiêu cực và học cách đối phó với các triệu chứng của chúng.
- Liệu pháp gia đình: Liệu pháp này sẽ giúp cha mẹ và anh chị em đối phó với căng thẳng khi sống chung với người mắc ADHD.
Chế độ dinh dưỡng
Một chế độ dinh dưỡng hợp lí sẽ giúp cải thiện tình trạng ADHD:
Ăn kiêng
Loại bỏ các thực phẩm làm tăng chứng tăng động giảm chú ý như đường, caffeine, tránh sử dụng các thực phẩm có chất phụ gia, chất tạo màu thực phẩm, chất ngọt nhân tạo.
Bổ sung vitamin và khoáng chất
Trẻ thiếu hụt kẽm và sắt có thể gây suy yếu tinh thần kể cả khi chúng không bị chứng tăng động giảm chú ý.
Bổ sung omega 3
Acid béo omega – 3 đóng vai trò quan trọng với não bộ. Trẻ mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý thường có lượng omega – 3 thấp hơn so với trẻ bình thường. Tương tự như vậy, mức độ omega – 3 càng thấp thì trẻ bị ADHD càng gặp nhiều vấn đề khó khăn trong học tập và hành vi.
Trẻ bị tăng động giảm chú ý không phải là một vấn đề quá nghiêm trọng nếu được phát hiện và can thiệp kịp thời. Hy vọng bài viết này của Little Étoile đã cung cấp thông tin hữu ích về chứng tăng động giảm chú ý ở trẻ. Nếu bạn nghi ngờ con mình có dấu hiệu của ADHD, hãy đưa trẻ đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và tư vấn kịp thời.
*** Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Để được tư vấn chính xác, mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc các chuyên gia y tế.
Nguồn tham khảo:
- Mayo Clinic. Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) in children
- NIH. Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: What You Need to Know
- Bệnh viện Nhi Trung Ương. Trẻ mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý
- Manar Al Azzam , Mohammed Al Bashtawy , Ahmad Tubaishat , Abdul-Monim Batiha and Loai Tawalbeh . Prevalence of attention deficit hyperactivity disorder among school-aged children in Jordan
- Medical New Today. What are the differences between an ADHD brain and a neurotypical brain
